სამხრეთ აფრიკა
სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა მდებარეობს აფრიკის კონტინენტის სამხრეთ დაბოლოვებაზე და იკავებს 1 219 912 კვ. კმ ფართობს. მას ჩრდილოეთით ესაზღვრება ნამიბია, ბოცვანა, ზიმბაბვე და მოზამბიკი, აღმოსავლეთით კი - სვაზილენდი. სამხრეთ აფრიკის ტერიტორიით არის გარშემორტყმული ლესოტოს სამეფო.
ქვეყნის 9 პროვინციაში, ჯამში 47 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. სამხრეთ აფრიკის პროვინციებია: ისთერნ კეიპი (აღმოსავლეთის კონცხი), თავისუფალი შტატი, გაუტენგი, კვაზულუ-ნათალი, ლიმპოპო, მპუმალანგა, ნორზერნ კეიპი (ჩრდილოეთის კონცხი), ნორს-ვესთი (ჩრდილო-დასავლეთი) და ვესთ კეიპი (დასავლეთის კონცხი). ნორზერნ კეიპი ყველაზე დიდი პროვინციაა, ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული კი - გაუტენგია, რომელიც ამავე დროს ყველაზე პატარა პროვინციაცაა.
სამხრეთ აფრიკა დემოკრატიული რესპუბლიკაა. კონსტიტუცია, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ლიბერალურ და პროგრესულ კონსტიტუციად ითვლება, ქვეყნის მთავარი საკანონმდებლო დოკუმენტია.
ქვეყანას გააჩნია სამი დედაქალაქი. კეიპთაუნი (საკანონმდებლო), პრეტორია (აღმასრულებელი) და ბლუმფონტეინი (სასამართლო). მთავრობა იყოფა სამ საფეხურად. ეროვნულ, პროვინციულ (სამხარეო) და ადგილობრივ მთავრობებად.
სამხრეთ აფრიკა წარმოადგენს ლამაზი, მრავალფეროვანი ბუნებისა და დიდი, ხმაურიანი ქალაქების საინტერესო სინთეზს. ღირსშესანიშნაობებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია კრიუგერის ეროვნული პარკი და იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ფონდში შესული ოთხი სხვადასხვა რაიონი. უხალამბა-დრაკენსბურგის მთებში შეხვდებით ქვაში ნაკვეთ ხელოვნების ნიმუშებს - სანის ცივილიზაციის კვალს, რომლებიც აქ 4 000 წლის წინათ ცხოვრობდნენ.
არქიეპისკოპოსმა დესმონ ტუტუმ, სამხრეთაფიკელი ერი ცისარტყელას შეადარა, გულისხმობდა რა ისტორიულ, კულტურულ და ენობრივ მრავალფეროვნებას.
ქვეყანაში 11 ოფიციალური ენაა, თუმცა დოკუმენტაცია, სასტუმროს აბრები, საბანკო სისტემა და მთავრობა ინგლისურ ენას იყენებს.
გრინვიჩის მერიდიანს ქვეყანა 2 საათით უსწრებს. მზე დღეში საშუალოდ 8,5 საათი ანათებს.
სამხრეთ აფრიკაში ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობებია რაგბი, კრიკეტი, გოლფი, ცურვა, მძლეოსნობა და ფეხბურთი, რომელსაც ხანდახან დისკისაც ეძახიან.
სამხრეთ აფრიკის ინფრასტრუქტურა საკმაოდ მაღალგანვითარებულია, თუმცა 2010 წლის მოსფლიო ჩემპიონატის მასპინძლად არჩევამ, ქვეყანაში განვითარების ტემპების კიდევ უფრო ზრდა გამოიწვია.
სტადიონები
-
Soccer City
იოჰანესბურგი/Johannesburg
ტევადობა: 91,141
-
Moses Mabhida Stadium
დურბანი/Durban
ტევადობა: 70,000
-
Cape Town Stadium
კეიპ ტაუნი/Cape Town
ტევადობა: 69,070
-
Ellis Park Stadium
იოჰანესბურგი/Johannesburg
ტევადობა: 62,567
-
Loftus Versfeld Stadium
პრეტორია/Pretoria
ტევადობა: 51,760
-
Nelson Mandela Bay Stadium
პორტ ელიზაბეთი/Port Elizabeth
ტევადობა: 48,000
-
Free State Stadium
ბლემფონტეინი/Bloemfontein
ტევადობა: 48,000
-
Peter Mokaba Stadium
პოლოკვანე/Polokwane
ტევადობა: 46,000
-
Royal Bafokeng Stadium
რუსტემბურგი/Rustenburg
ტევადობა: 44,530
-
Mbombela Stadium
ნელსპრუტი/Nelspruit
ტევადობა: 43,589
|
|
პრიზები
- მსოფლიოს ჩემპიონი ესპანეთი
- ადიდასის ოქროს ბურთი
(საუკეთესო ფეხბურთელი) დიეგო ფორლანი
- ადიდასის ოქროს ბუცი
(საუკეთესო ბომბრადირი) ტომას მიულერი
- ადიდასის ოქროს ხელთათმანი
(საუკეთესო მეკარე) იკერ კასილასი
- ფიფას ფეირ პლეის პრიზი ესპანეთი
- საუკეთესო ახალგაზრდა
ფეხბურთელის პრიზი ტომას მიულერი
|
2006 - გერმანია
მონაწილეთა რაოდენობა: 32
თარიღი: 09 ივნისი 2006 - 09 ივლისი 2006
ფინალი: 09 ივლისი 2006
ჩატარებული თამაშები: 64
გატანილი გოლები: 147 (საშუალოდ 2.3 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: იტალია
მეორე ადგილი: საფრანგეთი
მესამე: გერმანია
მეოთხე: პორტუგალია
ადიდასის ოქროს ბურთი: ზინედინ ზიდანი (საფ)
ადიდასის ოქროს ბუცი: მიროსლავ კლოზე (გერ)
იაშინის სახელობის საუკეთესო მეკარის პრიზი: ჯანლუიჯი ბუფონი (იტა)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: ლუკას პოდოლსკი (გერ)
FIFA-ს ფეირ ფლეის პრიზი: ესპანეთ, ბრაზილია
FIFA-ს ყველაზე სანახაობრივი გუნდის პრიზი: პორტუგალია
2002 - კორეა/იაპონია
მონაწილეთა რაოდენობა: 32
თარიღი: 31 მაისი 2002 - 30 ივნისი 2002
ფინალი: 30 ივნისი 2002
ჩატარებული თამაშები: 64
გატანილი გოლები: 161 (საშუალოდ 2.5 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: ბრაზილია
მეორე ადგილი: გერმანია
მესამე: თურქეთი
მეოთხე: კორეა
ადიდასის ოქროს ბურთი: ოლივერ კანი (გერ)
ადიდასის ოქროს ბუცი: რონალდო (ბრა)
იაშინის სახელობის საუკეთესო მეკარის პრიზი: ოლივერ კანი (გერ)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: ლენდონ დონოვანი (ა.შ.შ.)
FIFA-ს ფეირ ფლეის პრიზი: ბელგია
FIFA-ს ყველაზე სანახაობრივი გუნდის პრიზი: კორეა
1998 - საფრანგეთი
მონაწილეთა რაოდენობა: 32
თარიღი: 10 ივნისი 1998 - 12 ივლისი 1998
ფინალი: 12 ივლისი 1998
ჩატარებული თამაშები: 64
გატანილი გოლები: 171 (საშუალოდ 2.7 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: საფრანგეთი
მეორე ადგილი: ბრაზილია
მესამე: ხორვატია
მეოთხე: ჰოლანდია
ადიდასის ოქროს ბურთი: რონალდო (ბრა)
ადიდასის ოქროს ბუცი: დავორ შუკერი (ხორ)
იაშინის სახელობის საუკეთესო მეკარის პრიზი: ფაბიენ ბარტეზი (საფ)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: მაიკლ ოუენი (ინგ)
FIFA-ს ფეირ ფლეის პრიზი: ინგლისი, საფრანგეთი
FIFA-ს ყველაზე სანახაობრივი გუნდის პრიზი: საფრანგეთი
1994 - ა.შ.შ.
მონაწილეთა რაოდენობა: 24
თარიღი: 17 ივნისი 1994 - 17 ივლისი 1994
ფინალი: 17 ივლისი 1994
ჩატარებული თამაშები: 52
გატანილი გოლები: 141 (საშუალოდ 2.7 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: ბრაზილია
მეორე ადგილი: იტალია
მესამე: შვედეთი
მეოთხე: ბულგარეთი
ადიდასის ოქროს ბურთი: რომარიო (ბრა)
ადიდასის ოქროს ბუცი: ოლეგ სალენკო (რუს), ხრისტო სტოიჩკოვი (ბულ)
იაშინის სახელობის საუკეთესო მეკარის პრიზი: მიხეილ პრეუდჰომე (ბელ)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: მარკ ოვერმარსი (ჰოლ)
FIFA-ს ფეირ ფლეის პრიზი: ბრაზილია
FIFA-ს ყველაზე სანახაობრივი გუნდის პრიზი: ბრაზილია
1990 - იტალია
მონაწილეთა რაოდენობა: 24
თარიღი: 08 ივნისი 1990 - 08 ივლისი 1990
ფინალი: 08 ივლისი 1990
ჩატარებული თამაშები: 52
გატანილი გოლები: 115 (საშუალოდ 2.2 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: გერმანია (ფედერაციული რესპუბლიკა)
მეორე ადგილი: არგენტინა
მესამე: იტალია
მეოთხე: ინგლისი
ადიდასის ოქროს ბურთი: სალვატორე სკილაჩი (იტა)
ადიდასის ოქროს ბუცი: სალვატორე სკილაჩი (იტა)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: რობერტ პროსინეჩკი (ხორ)
FIFA-ს ფეირ ფლეის პრიზი: ინგლისი
1986 - მექსიკა
მონაწილეთა რაოდენობა: 24
თარიღი: 31 მაისი 1986 - 29 ივნისი 1986
ფინალი: 29 ივნისი 1986
ჩატარებული თამაშები: 52
გატანილი გოლები: 132 (საშუალოდ 2.5 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: არგენტინა
მეორე ადგილი: გერმანია (ფედერაციული რესპუბლიკა)
მესამე: საფრანგეთი
მეოთხე: ბელგია
ადიდასის ოქროს ბურთი: დიეგო მარადონა (არგ)
ადიდასის ოქროს ბუცი: გარი ლინეკერი (ინგ)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: ენცო სკიფო (ბელ)
FIFA-ს ფეირ ფლეის პრიზი: ბრაზილია
1982 - ესპანეთი
მონაწილეთა რაოდენობა: 24
თარიღი: 13 ივნისი 1982 - 11 ივლისი 1982
ფინალი: 11 ივლისი 1982
ჩატარებული თამაშები: 52
გატანილი გოლები: 146 (საშუალოდ 2.8 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: იტალია
მეორე ადგილი: გერმანია (ფედერაციული რესპუბლიკა)
მესამე: პოლონეთი
მეოთხე: საფრანგეთი
ადიდასის ოქროს ბურთი: პაოლო როსი (იტა)
ადიდასის ოქროს ბუცი: პაოლო როსი (იტა)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: მანუელ ამორო (საფ)
FIFA-ს ფეირ ფლეის პრიზი: ბრაზილია
1978 - არგენტინა
მონაწილეთა რაოდენობა: 16
თარიღი: 01 ივნისი 1978 - 25 ივნისი 1978
ფინალი: 25 ივნისი 1978
ჩატარებული თამაშები: 38
გატანილი გოლები: 102 (საშუალოდ 2.7 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: არგენტინა
მეორე ადგილი: ჰოლანდია
მესამე: ბრაზილია
მეოთხე: იტალია
ოქროს ბუცი: მარიო კემპესი (არგ)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: ანტონიო კაბრინი (იტა)
FIFA-ს ფეირ ფლეის პრიზი: არგენტინა
1974 - გერმანია
მონაწილეთა რაოდენობა: 16
თარიღი: 13 ივნისი 1974 - 07 ივლისი 1974
ფინალი: 07 ივლისი 1974
ჩატარებული თამაშები: 38
გატანილი გოლები: 97 (საშუალოდ 2.6 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: გერმანია (ფედერაციული რესპუბლიკა)
მეორე ადგილი: ჰოლანდია
მესამე: პოლონეთი
მეოთხე: ბრაზილია
ოქროს ბუცი: გრეგორი ლატო (პოლ)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: ვლადილსავ ზმუდა (პოლ)
1970 - მექსიკა
მონაწილეთა რაოდენობა: 16
თარიღი: 31 მაისი 1970 - 21 ივნისი 1970
ფინალი: 21 ივნისი 1970
ჩატარებული თამაშები: 32
გატანილი გოლები: 95 (საშუალოდ 3.0 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: ბრაზილია
მეორე ადგილი: იტალია
მესამე: გერმანია (ფედერაციული რესპუბლიკა)
მეოთხე: ურუგვაი
ოქროს ბუცი: გერდ მიულერი (გერ)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: თეოფილ კუბილასი (პერ)
1966 - ინგლისი
მონაწილეთა რაოდენობა: 16
თარიღი: 11 ივლისი 1966 - 30 ივლისი 1966
ფინალი: 30 ივლისი 1966
ჩატარებული თამაშები: 32
გატანილი გოლები: 89 (საშუალოდ 2.8 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: ინგლისი
მეორე ადგილი: გერმანია (ფედერაციული რესპუბლიკა)
მესამე: პორტუგალია
მეოთხე: საბჭოთა კავშირი
ოქროს ბუცი: ეუსებიო (პორ)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: ფრანც ბეკემბაუერი (გერ)
1962 - ჩილე
მონაწილეთა რაოდენობა: 16
თარიღი: 30 მაისი 1962 - 17 ივნისი 1962
ფინალი: 17 ივნისი 1962
ჩატარებული თამაშები: 32
გატანილი გოლები: 89 (საშუალოდ 2.8 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: ბრაზილია
მეორე ადგილი: ჩეხეთი
მესამე: ჩილე
მეოთხე: იუგოსლავია
ოქროს ბუცი: ფლორიან ალბერტი (უნგ), ვალენტინ ივანოვი (სსრკ), დრაზენ ჯერკოვიჩი (იუგ), ლეონელ სანჩესი (ჩილ), ვავა (ბრა), გარინჩა (ბრა)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: ფლორიან ალბერტი (უნგ)
1958 - შვედეთი
მონაწილეთა რაოდენობა: 16
თარიღი: 08 ივნისი 1958 - 29 ივნისი 1958
ფინალი: 29 ივნისი 1958
ჩატარებული თამაშები: 35
გატანილი გოლები: 126 (საშუალოდ 3.6 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: ბრაზილია
მეორე ადგილი: შვედეთი
მესამე: საფრანგეთი
მეოთხე: გერმანია (ფედერაციული რესპუბლიკა)
ოქროს ბუცი: იუსტ ფონტენი (საფ)
საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: პელე (ბრა)
1954 - შვეიცარია
მონაწილეთა რაოდენობა: 16
თარიღი: 16 ივნისი 1954 - 04 ივლისი 1954
ფინალი: 04 ივლისი 1954
ჩატარებული თამაშები: 26
გატანილი გოლები: 140 (საშუალოდ 5.4 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: გერმანია (ფედერაციული რესპუბლიკა)
მეორე ადგილი: უნგრეთი
მესამე: ავსტრია
მეოთხე: ურუგვაი
ოქროს ბუცი: სანდორ კოცსისი (უნგ)
1950 - ბრაზილია
მონაწილეთა რაოდენობა: 13
თარიღი: 24 ივნისი 1950 - 16 ივლისი 1950
ფინალი: 16 ივლისი 1950
ჩატარებული თამაშები: 22
გატანილი გოლები: 88 (საშუალოდ 4.0 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: ურუგვაი
მეორე ადგილი: ბრაზილია
მესამე: შვედეთი
მეოთხე: ესპანეთი
ოქროს ბუცი: ადემირი (ბრა)
1938 - საფრანგეთი
მონაწილეთა რაოდენობა: 15
თარიღი: 04 ივნისი 1938 - 19 ივნისი 1938
ფინალი: 19 ივნისი 1938
ჩატარებული თამაშები: 18
გატანილი გოლები: 84 (საშუალოდ 4.7 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: იტალია
მეორე ადგილი: უნგრეთი
მესამე: ბრაზილია
მეოთხე: შვედეთი
ოქროს ბუცი: ლეონიდასი (ბრა)
1934 - იტალია
მონაწილეთა რაოდენობა: 16
თარიღი: 27 მაისი 1934 - 10 ივნისი 1934
ფინალი: 10 ივნისი 1934
ჩატარებული თამაშები: 17
გატანილი გოლები: 70 (საშუალოდ 4.1 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: იტალია
მეორე ადგილი: ჩეხეთი
მესამე: გერმანია
მეოთხე: ავსტრია
ოქროს ბუცი: ოლდრიხ ნეჯედი (ჩეხ)
1930 - ურუგვაი
მონაწილეთა რაოდენობა: 13
თარიღი: 13 ივლისი 1930 - 30 ივლისი 1930
ფინალი: 30 ივლისი 1930
ჩატარებული თამაშები: 18
გატანილი გოლები: 70 (საშუალოდ 3.9 გოლი თამაშში)
გამარჯვებული: ურუგვაი
მეორე ადგილი: არგენტინა
მესამე: ა.შ.შ.
მეოთხე: იუგოსლავია
ოქროს ბუცი: გილერმო სტაბილე (არგ)